Заметки
Показ слайдов
Структура
1
"Орындаған :Қосқара А"
  • Орындаған :Қосқара А
2
Полимерлердің полимерлену дәрежесін елеулі түрде өзгертпейтін химиялық түрленулерге ішкі молекулалық және полимерге ұқсас түрленулер жатады.
3
"Ішкі молекулалық деп"
  • Ішкі молекулалық деп, нәтижесінде құрылысы өзгеретін, ал кейде әдетте реагенттер қосылуы ілесе жүрмейтін маромолекулаларының химиялық құрамы да өзгеретін процестерді айтады. Олар ішкі молекулалық қайта топтасулар немесе бір макромолекуланың функционалды топтарының, атомдарының әрекеттесуі салдарынан жүреді.
  • Полимерге ұқсас деп, полимерлену дәрежесі мен негізгі тізбектің құрылысына әсер етпейтін және полимераналогтарды алуға апарып соғатын төмен молекулалы реагенттермен макромолекулалардың функционалды топтарының әрекеттесу процестерін айтады.
4
Ішкі молекулалық түрлену.
  • Ішкі молекулалық химиялық түрленулер жарық, жоғары энергия сәулелері, жылу, химиялық реагенттер әсерінен (полимер құрамына енбейтін) жүреді. Ішкі молекулалық түрленулер реакция механизміне елеулі әсер етуі, жағымсыз құрылысты полимерлердің түзілуіне апарып соғуы мүмкін. Дегенмен лайықты жағдайларда мұндай түрлену лер өзге жолдармен синтезде мүмкін емес қажетті құрылысты полимерлерді тиімді жолдармен алуға мүмкіндік береді. Ішкімолекулалық түрленулер жылу мен сәулелі энергия ықпалымен болуы мүмкін, сондай – ақ бірнеше химиялық реагенттердің әсерінен  жанама реакциялар пайда болады, олар полимерлерді алу кезінде  құрылысы мен қасиеттеріне, эксплуатация мен қайта өңдеуде әсер етеді.
  •  Ішкі молекулалық түрленулер бірнеше типті болуы мүмкін: бүйір топтардың ішкі молекулалық қайта топтасуы; басты валенттілік тізбектерінде ішкі молекулалық қайта топтасулар; изомерлік түрленулер (циклдену, изомерлену, қос байланыстар миграциясы, қанықпаған байланыстардың түзілуі; күрделі түрленулер).
5
Бүйір топтардың ішкі молекулалық қайта топтасулары басты валенттілік тізбектері құрылысында бейнеленбейді. Ол полимерлерді синтездегенде орын алуы мүмкін.Мысалы, метакриламидті жоғары температурада полимерлегенде NН3 бөлінумен циклдену  жүреді:
6
Поликонденсация преполимердің циклденуі анықталған сатыда циклоцепті полимерлерді конденсирленген немесе изолирленген циклденген  жай әдіспен алуға болады. Ондай полимерлердің синтезі келесі схема бойынша жүреді:
7
 Бүйірлік топтардың  ішкі молекулалық  қайтатоптануы полиметакрилаттарға тән. Поли – трет – бутилметакрилатты пиролиздегенде (430 – 450К) ол полиметакрил қышқылына түрленеді. Бұл кезде бүйірлік күрделіэфирлі топтар изобутилен  бөледі:
8
Мысал ретінде  басты валенттілік негізгі  ішкі молекулалық  қайтатоптасуын полиангидроформальдегиданилиннің қышқыл ортада поли – n -  бензиламинге  түрленуін келтіруге болады:
9
"Изомерлік түрленулер негізгі тізбегінде немесе..."
  • Изомерлік түрленулер негізгі тізбегінде немесе бүйірлік топтарында қанықпаған байланыстары бар полимерлерге тән. Мұнда полимердің элементтік құрамы өзгермейді. Изомерлік түрленулер көбінесе эластомерлерді өңдеу процесіне және олардың химиялық түрленуіне қоса жүретін қосалқы реакция болып табылады.
10
Мысалы, табиғи каучуктің циклденген латексі латексті бұйымдар өндірісінде қолданылады. Циклді каучуктерді олардың жоғары химиялық төзімділігі, суға – және атмосфераға  тұрақтылығы арқасында коррозияға қарсы және электр өткізбейтін лак – бояулы қаптамалар өндірісінде қолданады. Сондай – ақ циклденген каучук резинадан жасалған бұйымдарға толықтырғыш ретінде де  олардың төзімділігін арттыру мақсатында ендіреді. Цис – полиизопрен мен цис – полибутадиеннің цис – транс – изомеризациясы олардың суыққа төзімділігін арттырады, себебі олар кристалдану процесін баяулатады. Циклдену реакциясына полимер ретінде ауа қатысумен полиакрилонитрильді қанықпаған бүйірлік топтар арқылы циклизациясын келтіруге болады:
11
Негізгі тізбекте қос айланыстар есебінен циклдер түзудің мысалы ретінде протонды немесе апротонды қышқылдар әсерінен каучуктердің ішкі молекулалық циклденуін келтіруге болады:
12
 Цис – транс – изомериясы каучук ерітінділерін УФ жарықпен сәулелендіру арқылы, γ - сәулелену және сенсибилизаторлар және басқа бос радикалдар түзетін қосылыстар қатысуымен қыздыру арқылы жүреді. Бос радикалдардың екілік байланыстарды үзу арқылы  қосылуы цис – транс – изомериясы келесі схема бойынша жүреді,
13
метилен тобының цис – изомер радикалының 3,14 рад С – С бірлік байланыстар айналасында транс – изомерінің түзілуі:
14
R  - бос радикалының транс – изомер түзу арқылы үзілуі:
15
Полимерлі тізбекті бойлай қос байланыстардың миграциялануы қанықпаған полимерлердің иондық типті катализаторлармен әрекеттескенде жүреді:

  • ~ CH2CH = CHCH2CH2CH = CHCH2CH2CH = CHCH2 ~ →


  • → ~ CH2CH = CHCH2CH2CH = CHCH2CH = CHCH2CH2 ~ →


  • → ~ CH2CH = CHCH2CH2CH2CH = CHCH = CHCH2CH2 ~


16
Басты валенттілік тізбегінде қосарланған қос байланыстардың түзілуі қышқылдардың, негіздердің, Фридель – Крафте катализаторларының және басқа реагенттердің қатысуымен кейбір полимерлерден төмен молекулалық өнімдердің бөліне отырып жарық, жоғары энергия сәулелері, жылу әсерінен
өтеді. Мысалы, поливинилхлоридті сілтілік металдардың алкоголяттармен дегидрохлолағанда бастапқы поливинилхлорид блоктары мен поливинилен блоктарына тұратын блок – полимер алынады.:

      •   ~ CH2 – CH – CH2 – CH – CH2 – CH ~
  •                                         Сl      Cl       Cl
  •                                   → ~ CH = CH – CH = CH – CH = CH ~
  •     поливинилен
17
 Ішкі молекулалық түрленулер одан да күрделі болуы мүмкін. Мысалы, поливинил спиртін сусыздандырғанда реакция бір мезгілде екі бағытта өтуі мүмкін: басты валенттіліктің тізбегінде екі бағытта өтуі мүмкін: басты валенттіліктің тізбегінде қанықпаған байланыстардың түзілуі I және циклдену II.
18
Екі ішкімолекулалық реакциялар да 670 – 770 К полиакрилонитрилді жылумен өңдегенде бір мезгілде өтуі мүмкін: циклдену  (I)   және дегидрлену (II) салдарынан қос байланыстардың түзілуі (II):
19

Полимерге ұқсас түрленулер.
  • Полимерге ұқсас түрленулер құрамына төмен молекулалық реагенттердің атомдары немесе атомдар тобы енуі мүмкін макромолекулалардың бүйірлік функционалды топтарының өзгеруіне апарып соғады, бірақ негізгі тізбектің құрылыс пен полимерлену дәрежесі өзгермейді. Бұл түрленулер полимерлерді химиялық модификациялауда іс жүзінде үлкен маңызға ие.
  • Полимерге ұқсас түрленулерге реакциялар механизміне байланысты жаңа функционалды бүйірлік топтар түзілуі, циклдену өтуі, циклдердің ашылуы, әртүрлі күрделілеу түрленулер жүруі мүмкін. Жаңа функционалды топтар түзетін полимерге ұқсас түрленулерге іс жүзінде полимерлену дәрежесі өзгермейтін сілтілі ортада поливинилацетатты алкоголиздеп поливинил спиртін алу жатады.
  • Реакциялық ортада судың болуы алкоголизм реакциясын тежейді, поливинил спиртінің стабилизациясы мен жуылуын күрделендіреді.Сондықтан процесті абсолютті құрғақ спиртті ортада 0,2 – 0,4% күйдіргіш натрдың катализатор ретінде  қатысуымен жүргізу керек.
  • Алкоголизм   процесі гидролизбен бірге жүреді, себебі реакцияға күйдіргіш натрдың  теориялық қажетті есептеуден тек 10% жұмсалады.
20
Реакция келесі схема бойынша жүреді:
21
Поливинилхлоридке күміс ацетатын әсер еткенде  хлор ацетат тобына өтеді, одан  поливинилацетат алынады: :
22
 Поливинилхлоридке ароматикалық қосылыстардың Фриделя – Крафтса катализаторының қатысуымен полимертипті айналу арқасында полистиролдар алынады. Полиэтиленге функционалды топтарды енгізу хлорлау арқылы жүргізіледі:
23
Полиэтилен макромолекуласына хлорды енгізу полимердің кристалдану дәрежесін төмендетеді, тығыздығын арттырады. Құрамындағы хлор мөлшері 25 - 40% болғанда полэтилен каучуктерге тән қасиеттерге ие болады.
Бір мезгілде хлор мен күкіртті ангидридпен әсер еткенде макромолекулаларға хлор мен хлорсульфонды топтарды енгізуді білдіретін полиэтиленнің сульфохлорлануы жүреді:
24
Екі бүйірлік көршілес функционалдық топтардың төменмолекулалы
реагенттің бір молекуласымен циклизациясы , мысалы поливинил спиртін ацетилдену кезінде жүреді:
25
Полиакрилнитрилді гидрлегенде циклдену нәтижесінде реакцияның басқа өнімдерімен қатар пиперидин циклдері түзіледі:
26
Малеин ангидриді мен винилацетаттың сополимерлерінің сілтілік гидролиздену реакциясы нәтижесінде қайтымды процесс – бүйірлік функционалды топтар түзілетін циклдердің ашылуы жүреді:
27
Поливинилпирролидонды сілтілі гидролиздегенде осыған ұқсас процесс жүреді:
28
Полимерге ұқсас түрленулерде көбінесе бір мезгілде бір ғана емес,  бірнеше параллельді реакциялар өтуі мүмкін. Мұндай жағдайда әдетте құрылысы күрделі сополимерлер түзіледі. Мысалы, полиакрилонитрилге концентрленген күкірт қышқылымен әсер еткенде (салқын жағдайда) екі реакция жүреді – негізгі тізбекте имидті буындардың және акриламидтің бүйірлік топтарының түзілуі, соның салдарынан гомополимер сополимерге айналады:
29
400 К температурада спиртті ортада полиакрилонитрил концентрленген күкірт қышқылымен әрекеттескенде құрамында 86% күрделі – эфирлі топтар мен 5% дейін карбоксил топтары бар сополимердің түзілуіне апарып соғады:
30
"Тыңдағаныздарға рахмет"


  • Тыңдағаныздарға рахмет